Wstęp
Friedrich Wolfgang Adler, urodzony 9 lipca 1879 roku w Wiedniu, to postać niezwykle interesująca w historii austriackiej filozofii i polityki. Jako empiriokrytyk, pisarz oraz jeden z przywódców austriackich socjaldemokratów, jego życie i twórczość miały znaczący wpływ na rozwój myśli filozoficznej i politycznej XX wieku. Zmarł 2 stycznia 1960 roku w Zurychu, pozostawiając po sobie bogaty dorobek intelektualny oraz kontrowersyjne czyny polityczne.
Życiorys
Friedrich Adler był synem Victora Adlera, znanego polityka, oraz Emmy Adler, pisarki. Jego wczesne życie było głęboko związane z polityką i intelektualnym życiem Wiednia. W latach 1907-1911 pracował jako profesor fizyki na Uniwersytecie w Zurychu, a także pełnił funkcję redaktora organu Socjaldemokratycznej Partii Szwajcarskiej – Volkrescht. W tym okresie jego zainteresowania koncentrowały się na połączeniu nauki z ideami socjalizmu.
Podczas I wojny światowej Adler stał się aktywnym uczestnikiem Internationale, lewicowego ugrupowania austriackiego, które nawoływało do zakończenia wojny oraz przewrotu społecznego. Jego zaangażowanie w politykę socjalistyczną doprowadziło go do roli redaktora naczelnego socjalistycznego miesięcznika Der Kampf oraz sekretarza generalnego Socjaldemokratycznej Partii Austrii (SPÖ) w latach 1911-1916. Adler przewodził również lewicy socjaldemokratycznej w Austrii od 1913 do 1918 roku.
Zamach na premiera
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w życiu Adlera był zamach na premiera Austrii Karla von Stürgkha, który miał miejsce 21 października 1916 roku. Adler zastrzelił Stürgkha podczas obiadu w wiedeńskiej restauracji. Uczynił to w akcie odwetu za wprowadzenie stanu wyjątkowego przez premiera. Po dokonaniu zamachu nie próbował uciekać i został szybko aresztowany. W wyniku procesu skazano go na śmierć przez powieszenie, jednak dzięki amnestii dla przestępców politycznych jego kara została zamieniona na 18 lat więzienia.
Działalność po wyjściu z więzienia
Po opuszczeniu zakładu karnego w 1918 roku Adler kontynuował swoją działalność polityczną jako członek Międzynarodówki Socjalistycznej. W czasie rewolucji 1918-1919 opowiadał się za radami robotniczymi i angażował się w działania mające na celu reformę systemu społeczno-politycznego Austrii. W latach 1919-1923 był posłem do parlamentu austriackiego, gdzie reprezentował interesy socjalistów i dążył do realizacji reform społecznych.
Adler był również jednym z założycieli Międzynarodowej Wspólnoty Pracy Partii Socjalistycznych, pełniąc funkcję jej sekretarza generalnego od 1923 do 1940 roku. W tym okresie miał wpływ na kształtowanie się międzynarodowej współpracy partii socjalistycznych oraz promowanie idei reformistycznych. Po wybuchu II wojny światowej wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, a następnie osiedlił się w Zurychu w 1946 roku.
Poglądy filozoficzne
Friedrich Adler był zwolennikiem empiriokrytycyzmu – filozofii, która kładła nacisk na doświadczenie jako podstawę wiedzy naukowej. W jego poglądach można dostrzec dążenie do uzupełnienia materializmu dialektycznego oraz odnowienia podstaw marksizmu. Adler starał się połączyć naukę z praktyką polityczną, co wpłynęło na jego podejście do filozofii społecznej.
W kontekście swoich poglądów socjologicznych i społeczno-politycznych Adler podzielał podstawowe koncepcje austromarksizmu, ale często zajmował bardziej lewicowe stanowisko, zwłaszcza w czasie rewolucji. Jego krytyka Włodzimierza Lenina wskazuje na różnice między ich podejściem do rewolucji i organizacji ruchu robotniczego. W późniejszych latach międzywojennych Adler przeszedł na pozycje reformizmu, co odzwierciedlało ewolucję jego myśli politycznej i filozoficznej.
Rodzina i życie osobiste
Friedrich Adler był żonaty z Kathią Adler (z domu Germanickaja), litwiską fizyką. Para miała troje dzieci, co pokazuje, że mimo intensywnej kariery zawodowej i politycznej, życie rodzinne miało dla niego duże znaczenie. Rodzina Adlera była silnie związana z tradycjami intelektualnymi i społecznymi, co zapewne miało wpływ na jego dalsze losy i rozwój myśli filozoficznej.
Zakończenie
Friedrich Adler to postać o wielu wymiarach – filozof, polityk oraz działacz społeczny. Jego życie i twórczość są przykładem tego, jak myśl filozoficzna może przenikać do praktyki politycznej. Jako empiriokrytyk dążył do zrozumienia świata przez pryzmat doświadczenia i nauki, jednocześnie angażując się aktywnie w życie społeczne swojego kraju. Jego kontrowersyjne czyny oraz ewolucja poglądów świadczą o dynamice myśli politycznej XX wieku oraz o skomplikowanej naturze idei socjalistycznych w obliczu zmieniającej się rzeczywistości historycznej.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).