Wstęp
Abdyl Këllezi był jednym z kluczowych polityków i ekonomistów Albanii w okresie powojennym. Jego kariera polityczna, która rozpoczęła się w czasach II wojny światowej, trwała aż do lat 70. XX wieku. Był dwukrotnym ministrem finansów oraz przewodniczącym parlamentu Ludowej Republiki Albanii. Mimo swoich osiągnięć, jego życie zakończyło się tragicznie na skutek represji politycznych, które dotknęły wiele osób w Albanii w okresie rządów komunistycznych. W tym artykule przyjrzymy się życiu Abdyla Këlleziego, jego działalności politycznej oraz tragicznym końcowi jego kariery.
Wczesne życie i edukacja
Abdyl Këllezi urodził się 20 sierpnia 1919 roku w Tiranie jako syn kupca Mehmeta. Jego wczesne życie było związane z edukacją, którą rozpoczął w gimnazjum w Tiranie. W czasie nauki Këllezi nawiązał kontakty z grupami komunistycznymi, które działały w Albanii. Te pierwsze doświadczenia miały istotny wpływ na jego późniejsze decyzje polityczne i zaangażowanie w ruch komunistyczny.
W latach 1938–1939 studiował na Akademii Wojskowej w Rzymie, a następnie podjął naukę ekonomii na Uniwersytecie Florenckim. Choć nie ukończył studiów, zdobyta wiedza oraz przemyślenia dotyczące gospodarki miały kluczowe znaczenie dla jego przyszłej kariery.
Działalność w czasie II wojny światowej
Po agresji włoskiej na Albanię w 1939 roku Abdyl Këllezi został internowany na wyspie Ventotene. Tam spędził czas na refleksji nad sytuacją swojego kraju oraz na pogłębianiu wiedzy o ideologiach politycznych. Uwolniony w 1942 roku, powrócił do Albanii i przystąpił do Komunistycznej Partii Albanii, co stało się krokiem milowym w jego karierze.
Këllezi zyskał uznanie jako komisarz polityczny XVI Brygady Armii Wyzwolenia Narodowego, a od maja 1944 roku był członkiem Antyfaszystowskiej Rady Wyzwolenia Narodowego. Jego zaangażowanie w walkę o niepodległość Albanii przyczyniło się do umocnienia pozycji partii komunistycznej po zakończeniu wojny.
Kariera polityczna po wojnie
W 1945 roku Abdyl Këllezi objął stanowisko dyrektora Banku Państwowego, co stanowiło początek jego kariery jako urzędnika państwowego. Już trzy lata później, w 1948 roku, został mianowany ministrem finansów. Pełnił tę funkcję do 1953 roku, a następnie powrócił na to stanowisko w 1954 roku i sprawował je aż do czerwca 1956 roku.
Jako minister finansów Këllezi miał znaczący wpływ na kształtowanie polityki gospodarczej kraju. Jego działania charakteryzowały się chęcią modernizacji systemu płac oraz reformy gospodarczej, co spotkało się z oporem ze strony bardziej ortodoksyjnych przedstawicieli partii.
Późniejsza działalność i konflikty wewnętrzne
W latach 1956-1966 Këllezi pełnił także funkcję wicepremiera rządu, a od 1966 do 1969 roku był przewodniczącym parlamentu. Jego rola jako lidera legislacyjnego była istotna dla rozwoju instytucji demokratycznych w Albanii, mimo że kraj ten pozostawał pod silnym wpływem ideologii komunistycznej.
Niestety, ambicje reformistyczne Këlleziego spotkały się z oporem ze strony frakcji partyjnej, które obawiały się utraty kontroli nad systemem gospodarczym. W wyniku wewnętrznych sporów, 30 maja 1975 roku został pozbawiony mandatu poselskiego i uznany za „wroga ludu”, co było początkiem jego tragicznego losu.
Aresztowanie i kara śmierci
Abdyl Këllezi został aresztowany w 1977 roku pod zarzutem działalności antypaństwowej oraz prowadzenia wrogiej agitacji. Jego proces był przykładem brutalnych represji stosowanych przez reżim komunistyczny wobec osób uważanych za zagrożenie dla systemu.
17 maja 1977 roku Sąd Najwyższy skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano 31 maja tego samego roku poprzez rozstrzelanie. Miejsce pochówku Abdyla Këlleziego pozostaje nieznane, co dodatkowo podkreśla dramatyzm jego historii oraz losu wielu innych ofiar prześladowań komunistycznych.
Podsumowanie
Życie Abdyla Këlleziego to historia pełna sprzeczności i tragicznych wydarzeń. Jako jeden z kluczowych działaczy komunistycznych miał wpływ na kształtowanie nowoczesnej Albanii po II wojnie światowej, jednak jego ambicje reformistyczne doprowadziły go do konfliktu z partyjną elita i ostatecznie do tragicznego końca życia. Pamięć o nim oraz innych ofiarach prześladowań komunistycznych jest ważną częścią historii Albanii, która nadal zmaga się z dziedzictwem przeszłości.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).