Wojna o niepodległość Angoli
Wojna o niepodległość Angoli to jeden z kluczowych konfliktów na afrykańskim kontynencie, który trwał od 1961 do 1974 roku. Zakończył się on wyparciem portugalskich kolonizatorów oraz ogłoszeniem niepodległości Angoli. W trakcie tego konfliktu przeciwko portugalskim siłom kolonialnym wystąpiły trzy główne grupy partyzanckie: Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA), Narodowy Związek na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA) oraz Narodowy Front Wyzwolenia Angoli (FNLA). Wojna ta miała swoje korzenie w długotrwałym ucisku kolonialnym oraz rosnących nastrojach antykolonialnych wśród ludności angolskiej.
Geneza konfliktu
W latach 50. XX wieku w Angoli nasiliło się osadnictwo Portugalczyków, co wywołało silny sprzeciw ze strony lokalnej ludności. Polityka kolonialna doprowadziła do powstawania organizacji dążących do niepodległości. W 1954 roku powstał Związek Ludności Angoli, którego liderem został Holden Roberto. Organizacja ta, skupiająca głównie przedstawicieli plemienia Kongo, miała charakter prozachodni i konserwatywny. W odpowiedzi na rosnące napięcia, w 1956 roku powstał Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA), któremu przewodził Agostinho Neto. MPLA przyjęła lewicowe hasła i starała się zjednoczyć różne grupy etniczne, z dominującą reprezentacją plemienia Mbundu.
Przebieg wojny
Konflikt zbrojny rozpoczął się od wystąpienia chłopów z plantacji bawełny w Baixa de Cassanje, które miało miejsce 3 stycznia 1961 roku. Chłopi zażądali lepszych warunków pracy, jednak ich żądania zostały odrzucone przez władze kolonialne, które przeprowadziły brutalną akcję pacyfikacyjną. W wyniku represji zginęło pięć tysięcy osób, a dwadzieścia wiosek zostało zrównanych z ziemią. Miesiąc później, 4 lutego, MPLA przeprowadziła atak na komendę policji i więzienie w Luandzie, jednak akcja zakończyła się klęską rebeliantów i masakrą lokalnej ludności. W odpowiedzi na te wydarzenia miał miejsce szereg dalszych represji ze strony Portugalczyków, które kosztowały życie kolejnych tysięcy Angolczyków.
Pierwsze organizacje rebelianckie
Następnie Związek Ludności Angoli przekształcił się w Narodowy Front Wyzwolenia Angoli (FNLA) i zainicjował ofensywę w północnej Angoli. Równolegle, w 1964 roku Jonas Savimbi, były członek FNLA, utworzył nową grupę partyzancką – UNITA. Ta organizacja początkowo przyjęła program maoistowski i zdobyła wsparcie ze strony Chin. Ponadto w 1965 roku powstał Front Wyzwolenia Enklawy Kabindy (FLEC), który domagał się autonomii dla regionu bogatego w zasoby ropy naftowej.
Konflikty wewnętrzne w ruchu wyzwoleńczym
Rozbicie ruchu wyzwoleńczego doprowadziło do wewnętrznych sporów i konfliktów pomiędzy różnymi frakcjami. Najwięcej napięć występowało między MPLA a FNLA oraz UNITA. W 1972 roku Organizacja Jedności Afrykańskiej próbowała interweniować, wymuszając na MPLA i FNLA powołanie wspólnej Rady Wyzwolenia Angoli. Mimo tego porozumienia walki wewnętrzne nie ustały; obie organizacje kontynuowały wzajemne ataki i sojusze z Portugalczykami, co dodatkowo komplikowało sytuację.
Rewolucja goździków
Kiedy w Portugalii miała miejsce rewolucja goździków w 1974 roku, rozpoczął się proces dekolonizacji Angoli. Próba zatrzymania tego procesu przez osadników portugalskich zakończyła się fiaskiem. W styczniu 1975 roku powołano rząd tymczasowy z udziałem MPLA, UNITA oraz FNLA. Niestety, już od lutego pojawiły się konflikty wewnętrzne, które przerodziły się w otwartą wojnę domową latem tego samego roku.
Ogłoszenie niepodległości
W sierpniu 1975 roku FLEC ogłosił niepodległość Kabindy, co zostało uznane przez kilka krajów afrykańskich. Z kolei 11 listopada tego samego roku Agostinho Neto ogłosił utworzenie Ludowej Republiki Angoli jako niepodległego państwa. Tego samego dnia FNLA i UNITA proklamowały swoją wersję Ludowo-Demokratycznej Republiki Angoli pod przewodnictwem Holdena Roberto oraz Jonasa Savimbiego.
Interwencje zagraniczne
Wojna o niepodległość Angoli była także areną rywalizujących wpływów międzynarodowych. Różne kraje wspierały poszczególne frakcje: MPLA otrzymała pomoc od ZSRR oraz Kuby, podczas gdy UNITA i FNLA były wspierane przez rządy Stanów Zjednoczonych i Południowej Afryki. Te międzynarodowe powiązania miały znaczący wpływ na przebieg konfliktu oraz jego późniejsze konsekwencje.
Zakończenie wojny o niepodległość
W rezultacie intensywnych walk oraz wsparcia międzynarodowego siły MPLA zdobyły przewagę nad swoimi rywalami. Do początku 1976 roku większość terytorium kraju znajdowała się pod kontrolą Ludowej Republiki Angoli, co zmusiło sojuszników FNLA i UNITA do wycofania się z kraju. Wkrótce po tym wydarzeniu nowa republika została przyjęta do Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz Organizacji Jedności Afrykańskiej, co formalnie potwierdziło jej niezależność na arenie międzynarod
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).